Door Saphinah Batuusa, Gedragswetenschapper
Migratie is nooit een eenvoudige stap. Onze jongeren en gezinnen die wij bij IAG-V behandelen verlaten hun land om uiteenlopende redenen: oorlog, geweld, armoede, of soms een keuze vanwege gunstigere omstandigheden in Nederland. Maar ongeacht de reden is migratie een ingrijpende gebeurtenis die het gewone leven op zijn kop zet. Vanzelfsprekendheden verdwijnen, wat vaak een negatieve invloed heeft op de psychische toestand van onze jongeren en gezinnen. Veerkracht, stressbestendigheid en frustratietolerantie komen onder druk te staan.
Migratie is een proces van verlies en verdriet, maar ook van hoop en aanpassing. Het oude leven moet worden losgelaten, terwijl een nieuw evenwicht gevonden moet worden. Dat geeft onzekerheid en vraagt om het opnieuw uitvinden van jezelf. Rouw is daarom een essentieel onderdeel van migratie, en erkenning daarvan is cruciaal. Tegelijkertijd moeten jongeren en gezinnen een nieuw leven opbouwen in een systeem dat sterk verschilt van dat van hun thuisland. Onderweg hebben velen ingrijpende gebeurtenissen meegemaakt, wat het proces nog complexer maakt.
Bij YOIN houden we rekening met deze realiteit. We werken aan steun waar jongeren en gezinnen vastlopen en blijven vertrouwen op hun veerkracht, die we actief helpen versterken. Het vinden van een nieuw evenwicht is een langdurig proces, waarin drie fasen te onderscheiden zijn (Turner, 1969): de separatiefase, de liminele fase en de re-integratiefase.
Separatiefase: het afscheid
In deze fase nemen jongeren en gezinnen afscheid van hun thuisland, hun sociale structuur en vertrouwde gewoonten. Verdriet, verwarring en identiteitsproblemen staan centraal. Het verlies wordt vaak versterkt door traumatische ervaringen zoals oorlog en geweld. Sommige jongeren voelen opluchting dat ze eindelijk veilig zijn, maar hun hoofd blijft vol zorgen.
Bij YOIN proberen we in deze fase een gevoel van nabijheid en veiligheid te bieden, zodat jongeren kunnen landen. Bij IAG-V besteden we extra aandacht aan praktische steun voor gezinnen, zodat zij niet overspoeld raken door alle nieuwe indrukken.
Liminele fase: de drempel tussen oud en nieuw
Dit is vaak de langste en moeilijkste fase. Het oude is achtergelaten, maar het nieuwe voelt nog niet eigen. Jongeren en gezinnen voelen zich nergens volledig thuis. In deze fase komen sociaal-emotionele, gedrags- en psychische problemen vaak naar voren, wat leren en aanpassen kan belemmeren. De machteloosheid is groot, zowel bij jongeren als bij ouders. Tegelijkertijd biedt deze fase kansen voor groei en creativiteit. Kleine gebaren van steun, het versterken van eigenwaarde en het opbouwen van sociale netwerken maken het verschil. Bij YOIN koppelen we jongeren aan buddies en andere steunbronnen, zoals het eigen netwerk op afstand of in Nederland. Bij IAG-V benutten we familiebanden als belangrijke krachtbron. Samen zoeken we naar positieve krachten en zetten deze in.
De liminele fase kan zich opstapelen met andere overgangen, zoals verlies van dierbaren, echtscheiding of het krijgen van een kind. Voor jongeren in de puberteit betekent dit zelfs een dubbele liminaliteit. Dit vraagt geduld, nabijheid en begrip van hulpverleners.
Re-integratiefase: het nieuwe evenwicht
Wanneer de balans gevonden is, verloopt de weg naar zelfredzaamheid soepeler. Ouders passen het geleerde toe en jongeren voelen zich sterker. Toch is het proces niet lineair: een terugval naar de liminele fase, en soms zelfs naar de separatiefase, komt regelmatig voor bij nieuwe gebeurtenissen, zoals gezinshereniging, het overlijden van een dierbare of veranderingen in gezinsrollen. Bij YOIN en IAG-V stemmen we onze behandeling af op het tempo van jongeren en gezinnen. Want ontwikkeling lukt beter wanneer we meebewegen met hun ritme, en niet met dat van ons.